Nazwisko i imię:
Zajączek Józef, generał (ur. 1752 † 20 lipca 1826).
Tytuł:
Histoire De La Révolution De Pologne En 1794. [Na drugiej k. tyt.:] Histoire De La Révolution De Pologne En 1794. Par Un Temoin Oculaire.
Miejsce i rok wydania:
A Paris, Chez Magimel, Libraire pour l’Art militaire, les Sciences et les Arts, quai des Augustins, nr. 73. An V (1797).
Opis/komentarz:
w 8ce, k. 2 tyt. i k. 4 nlb., str. 291. Na końcu: A Paris, de l‘imprimerie de Crapelet. W przedmowie wyjaśnia, że dodał na końcu liczne autentyczne teksty, będące najważniejszymi aktami urzędowymi »que l‘intéret de la verité exigeait«. W istocie teksty te nie stoją w bezpośrednim związku z jego opowiadaniem które głównie obraca się około kampanii r. 1792 i 1794. Zaczyna od przedstawienia słabości Polski, mówi o przymierzu pruskim i o konstytucji 3 maja. Króla sądzi bardzo surowo (zgodnie z Kołłątajem i Dmochowskim, ale na nich się nie powołuje). Ujemnie też wyraża się o konstytucji majowej: un ouvrage tres médiocre (zarzuca jej pozostawienie podziału na stany). Przechodzi do wojny 1792 r. Krytyczna charakterystyka ks. Józefa Poniatowskiego (brak doświadczenia i talentu, miernota). Klęska 1792 r. Prześladowania patriotów, myśl powstania, Kościuszko, jego charakterystyka, entuzjazm narodu wobec niego. Rola Zajączka w przygotowaniach do insurekcji. Ignacy Potocki i Kołłątaj (o tym bardzo pochwalnie). Racławice. Kiliński. Obszerny opis kampanii z r. 1794. Szczekociny. Dalsze walki. Maciejowice. Rzeź Pragi. Podzielone zdania rodaków o Kościuszce. Aresztowanie Zajączka przez Austryjaków. Rola emigracji polskiej. »Actes authentiquss« idą od str. 194—291. Jest ich razem 24. Między innymi podał tu w przekładzie franc.: Prawo o miastach 1791, Konst. 3 maja, przysięgę Kościuszki. Uniwersał Połaniecki 1794 itp. Pamiętnik Zajączka, którego autorstwo nie jest nigdzie zaznaczone, ma na celu wyjaśnić powody upadku Polski przed opinią rewolucyjną francuską, a zwłaszcza wyjaśnić wypadki 1794 r. i rolę, jaką w nich odegrał Zajączek. Pisany jest w duchu pojęć, jakie panowały w r. 1797 w Paryżu, stąd niesprawiedliwe sądy, które wiele wywołały oburzenia. Dzieło pisane zapewne w porozumieniu z grupą Kołłątaja, który wówczas siedział w więzieniu austryjackim. W r. 1796 Zajączek bawił krótko w Paryżu przed wyjazdem do Włoch. Wówczas musiał spisać te wspomnienia. Współcześnie sądzono, że autorem jest Francuz Bonneau [nie: Bonneaux], a nawet dopisek współczesny znajduje się na egz. Jagiell. (ob. tom XIII str. 264). Bonneau [nie: Bonneaux] miał pisać na podstawie informacji pani Zajączkowej. Ale to niemożliwe; pisał to wojskowy znający dokładnie przebieg obu kampanii i biorący sam w nich udział. Całe zresztą przedstawienie jest wysunięciem osoby Zajączka na jedno z wybitnych miejsc. Być może jednak, że B. poprawiał język i styl, bo rzecz napisana gładko po francusku. Są pewne zbliżenia między pamiętnikiem Zajączka, a Dmochowskiego Memoires (1795), tak jakby Zajączek pisał w porozumieniu (ob. Bibl. XXXIII str. 413; o Bonneau [nie: Bonneaux] ob. Skałkowski w Pol. Słow. Biograf.). W t. 1812 wydano w Warszawie: Zbiór krótki przyczyn i zdarzeń, które sprowadziły rozbiór Polski — co zapewne jest przekładem z »Hist. rewolucyi«. Obacz Bibl. V 227. Przekład Hugona Kołłątaja (?) pt. Historya rewolucyi 1794 z życiorysem Zajączka na wstępie — wyszedł w Poznaniu 1862 (w »Pamiętn. XVIII w.«) i we Lwowie 1882. Przekład polski ogłoszony w r. 1862 w Poznaniu ma być dokonany przez Kołłątaja. Tak powiedziano na tytule, ale kwestia ta przedstawia wątpliwości. Dodano do przekładu kilka przypisków, z których niektóre mają pochodzić od Kołłątaja (np. na str. 38); inne podpisane są J. L.(Lelewel?), inne przez wydawcę. Niektóre z tych przypisków są dla Kołłątaja nieprzychylne (np. na str. 84 z Linowskiego). Skąd księgarz Żupański miał rękopis przekładu, nie podaje. Opuszczone dokumenty dodane na końcu do tekstu Zajączka. Wśród rękopisów Bibl. Jag. istnieje aż siedem tłumaczeń z których tylko cztery są zgodne z Kołłątaja (nr 209, 215, 5614, 5615, 5616, 5956 oraz nabyty w 1950 nr akc. 44). Tłumaczenia niezgodne z Kołł. u Raczyńskich (rkp 372), zgodne w PAU (997 i 569). Istnieje także drukowane wydanie Gomulickiego z r. 1907 (dodatek do Bluszczu). Tokarz Ostatnie lata H. Kołłątaja I str. 11 i 50 (przypisuje przekład Kołłątajowi) II 361 — Janik Kołłątaj 1913 — Askenazy Napoleon i Polska (j. w.).
Lokalizacja:
Akad. — Czart. — Dzików — Jagiell. — Ossol. — Przezdz. — Raczyń. — Sucha — Uniw. Kijow.
Całość:
Zajączek Józef, generał (ur. 1752 † 20 lipca 1826).
Histoire De La Révolution De Pologne En 1794. [Na drugiej k. tyt.:] Histoire De La Révolution De Pologne En 1794. Par Un Temoin Oculaire.
A Paris, Chez Magimel, Libraire pour l’Art militaire, les Sciences et les Arts, quai des Augustins, nr. 73. An V (1797).
w 8ce, k. 2 tyt. i k. 4 nlb., str. 291.
Na końcu: A Paris, de l‘imprimerie de Crapelet.
W przedmowie wyjaśnia, że dodał na końcu liczne autentyczne teksty, będące najważniejszymi aktami urzędowymi »que l‘intéret de la verité exigeait«. W istocie teksty te nie stoją w bezpośrednim związku z jego opowiadaniem które głównie obraca się około kampanii r. 1792 i 1794.
Zaczyna od przedstawienia słabości Polski, mówi o przymierzu pruskim i o konstytucji 3 maja. Króla sądzi bardzo surowo (zgodnie z Kołłątajem i Dmochowskim, ale na nich się nie powołuje). Ujemnie też wyraża się o konstytucji majowej: un ouvrage tres médiocre (zarzuca jej pozostawienie podziału na stany). Przechodzi do wojny 1792 r. Krytyczna charakterystyka ks. Józefa Poniatowskiego (brak doświadczenia i talentu, miernota). Klęska 1792 r. Prześladowania patriotów, myśl powstania, Kościuszko, jego charakterystyka, entuzjazm narodu wobec niego. Rola Zajączka w przygotowaniach do insurekcji. Ignacy Potocki i Kołłątaj (o tym bardzo pochwalnie). Racławice. Kiliński. Obszerny opis kampanii z r. 1794. Szczekociny. Dalsze walki. Maciejowice. Rzeź Pragi. Podzielone zdania rodaków o Kościuszce. Aresztowanie Zajączka przez Austryjaków. Rola emigracji polskiej.
»Actes authentiquss« idą od str. 194—291. Jest ich razem 24. Między innymi podał tu w przekładzie franc.: Prawo o miastach 1791, Konst. 3 maja, przysięgę Kościuszki. Uniwersał Połaniecki 1794 itp.
Pamiętnik Zajączka, którego autorstwo nie jest nigdzie zaznaczone, ma na celu wyjaśnić powody upadku Polski przed opinią rewolucyjną francuską, a zwłaszcza wyjaśnić wypadki 1794 r. i rolę, jaką w nich odegrał Zajączek. Pisany jest w duchu pojęć, jakie panowały w r. 1797 w Paryżu, stąd niesprawiedliwe sądy, które wiele wywołały oburzenia.
Dzieło pisane zapewne w porozumieniu z grupą Kołłątaja, który wówczas siedział w więzieniu austryjackim. W r. 1796 Zajączek bawił krótko w Paryżu przed wyjazdem do Włoch. Wówczas musiał spisać te wspomnienia.
Współcześnie sądzono, że autorem jest Francuz Bonneau [nie: Bonneaux], a nawet dopisek współczesny znajduje się na egz. Jagiell. (ob. tom XIII str. 264). Bonneau [nie: Bonneaux] miał pisać na podstawie informacji pani Zajączkowej. Ale to niemożliwe; pisał to wojskowy znający dokładnie przebieg obu kampanii i biorący sam w nich udział. Całe zresztą przedstawienie jest wysunięciem osoby Zajączka na jedno z wybitnych miejsc. Być może jednak, że B. poprawiał język i styl, bo rzecz napisana gładko po francusku. Są pewne zbliżenia między pamiętnikiem Zajączka, a Dmochowskiego Memoires (1795), tak jakby Zajączek pisał w porozumieniu (ob. Bibl. XXXIII str. 413; o Bonneau [nie: Bonneaux] ob. Skałkowski w Pol. Słow. Biograf.).
W t. 1812 wydano w Warszawie: Zbiór krótki przyczyn i zdarzeń, które sprowadziły rozbiór Polski — co zapewne jest przekładem z »Hist. rewolucyi«. Obacz Bibl. V 227.
Przekład Hugona Kołłątaja (?) pt. Historya rewolucyi 1794 z życiorysem Zajączka na wstępie — wyszedł w Poznaniu 1862 (w »Pamiętn. XVIII w.«) i we Lwowie 1882. Przekład polski ogłoszony w r. 1862 w Poznaniu ma być dokonany przez Kołłątaja. Tak powiedziano na tytule, ale kwestia ta przedstawia wątpliwości. Dodano do przekładu kilka przypisków, z których niektóre mają pochodzić od Kołłątaja (np. na str. 38); inne podpisane są J. L.(Lelewel?), inne przez wydawcę. Niektóre z tych przypisków są dla Kołłątaja nieprzychylne (np. na str. 84 z Linowskiego). Skąd księgarz Żupański miał rękopis przekładu, nie podaje. Opuszczone dokumenty dodane na końcu do tekstu Zajączka. Wśród rękopisów Bibl. Jag. istnieje aż siedem tłumaczeń z których tylko cztery są zgodne z Kołłątaja (nr 209, 215, 5614, 5615, 5616, 5956 oraz nabyty w 1950 nr akc. 44). Tłumaczenia niezgodne z Kołł. u Raczyńskich (rkp 372), zgodne w PAU (997 i 569).
Istnieje także drukowane wydanie Gomulickiego z r. 1907 (dodatek do Bluszczu).
Tokarz Ostatnie lata H. Kołłątaja I str. 11 i 50 (przypisuje przekład Kołłątajowi) II 361 — Janik Kołłątaj 1913 — Askenazy Napoleon i Polska (j. w.).
Akad. — Czart. — Dzików — Jagiell. — Ossol. — Przezdz. — Raczyń. — Sucha — Uniw. Kijow.